Binnensteden zitten midden in een transformatieopgave. Veranderend consumentengedrag, woningbouwopgaven, maatschappelijke ambities en toenemende druk op de ruimte vragen om een bredere functiemix. Tegelijkertijd is er in veel gemeenten een tekort aan bedrijfsruimte. Met onze nieuwe handreiking ‘Aan de slag met werkfuncties in de on(der)benutte binnenstad’ laten we zien hoe gemeenten deze opgaven kunnen verbinden en sturen op een sterkere functiemix. De handreiking biedt concrete inzichten en handvatten om werkfuncties – van co-working tot makers – weer een plek te geven in de binnenstad en zo ruimte beter te benutten. Deze handreiking is een initiatief van de City Deal Dynamische Binnensteden.
Binnenstad als kans voor werkfuncties
De druk op bedrijventerreinen neemt de komende jaren verder toe, terwijl in binnensteden juist ruimte beschikbaar is, met name op verdiepingen, in incourant vastgoed of bij gebiedsontwikkelingen. Tegelijkertijd is er een duidelijke mismatch: lichte, stedelijke werkfuncties zitten vaak op bedrijventerreinen, terwijl zij juist goed passen in een gemengd binnenstedelijk milieu. Door bewuster te sturen op de juiste functie op de juiste plek, kunnen gemeenten deze mismatch verkleinen. Dit levert niet alleen extra ruimte op voor bedrijven, maar draagt ook bij aan een sterkere en meer toekomstbestendige binnenstad.
Welke werkfuncties passen in de binnenstad?
De handreiking laat zien dat een brede groep werkfuncties kansrijk is in de binnenstad. Denk aan kantoren en co-working, moderne makers en lichte maakbedrijven, maar ook aan sport, persoonlijke dienstverlening en maatschappelijke voorzieningen. Deze functies hebben gemeen dat zij relatief goed inpasbaar zijn in een gemengd stedelijk milieu en profiteren van nabijheid van voorzieningen, publiek en OV. Tegelijk vragen ze om een gerichte benadering: niet elke functie past op elke plek. Het gaat juist om maatwerk per straat, gebouw en gebied.
Drempels in de praktijk
Hoewel de kansen groot zijn, lopen gemeenten en marktpartijen in de praktijk tegen verschillende drempels aan. Het gaat onder andere om financiële haalbaarheid, geschikt vastgoed, onzekerheid in vergunningprocedures en het ontbreken van heldere beleidskaders. Ook spelen beeldvorming en zorgen over overlast een belangrijke rol. Daarnaast is er vaak beperkte kennis over vraag en aanbod van werkfuncties in de binnenstad en ontbreekt het aan uitvoeringskracht om initiatieven gericht te begeleiden. Deze drempels zijn niet altijd volledig weg te nemen, maar wél te beïnvloeden met gerichte keuzes en een actieve rol van de gemeente.
Sturen met een mix van instrumenten
Gemeenten beschikken over een breed palet aan instrumenten om werkfuncties in de binnenstad te stimuleren. Het gaat daarbij niet om één oplossing, maar om het slim combineren van instrumenten: van visies en omgevingsplannen tot subsidies, grondbeleid en samenwerking met marktpartijen. Effectieve sturing betekent dat gemeenten hun inzet afstemmen op het type functie, de locatie en de specifieke drempels die spelen. Daarmee verschuift de aanpak van generiek beleid naar meer gebiedsgericht en situationeel handelen.
Van toetsen naar sturen en verbinden
Een belangrijke conclusie uit de handreiking is dat de rol van de gemeente verandert. Het realiseren van werkfuncties in de binnenstad is geen puur ruimtelijke of financiële opgave, maar ook een organisatorische en procesmatige uitdaging. Succes vraagt om duidelijke regie, integrale afwegingen en actieve begeleiding van initiatieven. Gemeenten zijn daarbij niet alleen kaderstellend en toetsend, maar ook aanjager, verbinder en procesregisseur. Juist deze rolopvatting maakt het verschil tussen ambitie en daadwerkelijke realisatie.
City Deal Dynamische Binnensteden
Deze handreiking is opgesteld in het kader van de City Deal Dynamische Binnensteden, een landelijke samenwerking tussen gemeenten en partners gericht op toekomstbestendige, gemengde binnensteden. In samenwerking met de gemeenten Rotterdam, Den Haag en Utrecht zijn praktijkcases onderzocht en vertaald naar een breder toepasbaar handelingsperspectief voor gemeenten in heel Nederland.
Via onderstaande button kunt u de handreiking ’Aan de slag met werkfuncties in de on(der)benutte binnenstad’ lezen:
Geschikte locaties werkfuncties binnenstad
Meer informatie?
Heeft u een vraag na het lezen van dit artikel?
Onze adviseurs staan u graag te woord of bel met 026 – 751 41 00.
